Λυκοπένιο. Ιδιότητες, οφέλη για την υγεία και πιθανές παρενέργειες

Το λυκοπένιο είναι μια φυσική ένωση που βρίσκεται σε πολλά τρόφιμα, από τη σάλτσα στην πίτσα μας, στην κέτσαπ μέχρι το καρπούζια και το γκρέιπφρουτ. Πρόκειται για μια φυτοχημική ένωση που ανήκει στα καροτενοειδή, τα οποία είναι φυσικές χρωστικές ουσίες που δίνουν χρώμα στα φυτά, τα φρούτα και τα λαχανικά.

Ως κόκκινο καροτενοειδές, το λυκοπένιο βρίσκεται ευρέως σε κόκκινα και ροζ φρούτα και λαχανικά. Είναι γνωστό ως ένα από τα πιο ισχυρά φυσικά αντιοξειδωτικά. Επειδή δεν καταστρέφεται εύκολα και παραμένει αποτελεσματικό όταν θερμαίνεται σε υψηλή θερμοκρασία, είναι εύκολο να το προσθέσετε στη διατροφή σας, τόσο μέσω φρέσκων όσο και μέσω μαγειρεμένων τροφίμων.

Έχει συνδεθεί με την καλή υγεία της καρδιάς, την πρόληψη των ηλιακών εγκαυμάτων και την προστασία από ορισμένες μορφές καρκίνου.

Αυτό το άρθρο εξετάζει τις ιδιότητες και τα οφέλη για την υγεία, καθώς και τις κορυφαίες πηγές λυκοπενίου στα τρόφιμα.

Το λυκοπένιο έχει ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες

Τα αντιοξειδωτικά είναι μόρια που καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες στο σώμα μας. Οι ελεύθερες ρίζες δημιουργούνται φυσικά στο σώμα μας μέσω της διαδικασίας του μεταβολισμού και προκαλούν τη γήρανση. Ωστόσο τα επίπεδά τους αυξάνονται πέραν του φυσιολογικού λόγω περιβαλλοντικών παραγόντων όπως η ρύπανση, το κακό lifestyle, το κάπνισμα και η λάθος διατροφή.

Οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν κυτταρική βλάβη σε μεγάλο βαθμό. Η βλάβη αυτή συνδέεται με ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων υγείας όπως:  

• ο καρκίνος
• ο διαβήτης
• οι καρδιακές παθήσεις
• πρόωρη γήρανση

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το λυκοπένιο μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων ασθενειών καθώς συμβάλλει αποτελεσματικά στην εξουδετέρωση των ελευθέρων ριζών.

Ενώ η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, το λυκοπένιο μπορεί επιπλέον να προάγει την καλή στοματική υγεία, την υγεία των οστών και την αρτηριακή πίεση.

Όταν τα επίπεδα των ελεύθερων ριζών υπερβαίνουν τα επίπεδα των αντιοξειδωτικών, μπορούν να προκληθεί αυξημένο οξειδωτικό στρες στο σώμα σας. Αυτό το στρες συνδέεται με ορισμένες χρόνιες ασθένειες, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης, οι καρδιακές παθήσεις και η νόσος Αλτσχάιμερ.

Έρευνες δείχνουν ότι η αντιοξειδωτική δράση του λυκοπενίου συμβάλλει στη διατήρηση των επιπέδων των ελεύθερων ριζών χαμηλά, προστατεύοντας το σώμα σας από τις παραπάνω καταστάσεις.

Επιπλέον, μελέτες σε δοκιμαστικούς σωλήνες και σε ζώα δείχνουν ότι το λυκοπένιο μπορεί να προστατεύσει το σώμα σας από βλάβες που προκαλούνται από φυτοφάρμακα, ζιζανιοκτόνα, γλουταμινικό μονονάτριο (MSG) και ορισμένους τύπους μυκήτων όπως ο κάντιντα. 

Σχετικές έρευνες και μελέτες:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3093095/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3942711/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26231422/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27102619/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26900785/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26005097/

Μπορεί να προστατεύει από ορισμένους τύπους καρκίνου

Η ισχυρή αντιοξειδωτική δράση του λυκοπενίου μπορεί να αποτρέψει ή να επιβραδύνει την εξέλιξη ορισμένων τύπων καρκίνου.

Για παράδειγμα, μελέτες σε δοκιμαστικούς σωλήνες δείχνουν ότι το συγκεκριμένο θρεπτικό συστατικό μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού και του προστάτη περιορίζοντας την ανάπτυξη του όγκου.

Μελέτες σε ζώα αναφέρουν επίσης ότι μπορεί να αποτρέψει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων στα νεφρά.

Στους ανθρώπους, μελέτες παρατήρησης συνδέουν την υψηλή πρόσληψη καροτενοειδών, συμπεριλαμβανομένου του λυκοπενίου, με 32-50% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα και του προστάτη.

Μια μελέτη 23 ετών σε περισσότερους από 46.000 άνδρες εξέτασε λεπτομερέστερα τη σχέση μεταξύ λυκοπενίου και καρκίνου του προστάτη.

Οι άνδρες που κατανάλωναν τουλάχιστον δύο μερίδες σάλτσας ντομάτας πλούσιας σε λυκοπένιο την εβδομάδα είχαν 30% λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του προστάτη από εκείνους που κατανάλωναν λιγότερο από μία μερίδα σάλτσας ντομάτας το μήνα.

Ωστόσο, μια πρόσφατη ανασκόπηση 26 μελετών διαπίστωσε πιο μέτρια αποτελέσματα. Οι ερευνητές συνέδεσαν την υψηλή πρόσληψη λυκοπενίου με 9% χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Η ημερήσια πρόσληψη 9-21 mg την ημέρα φάνηκε να έχει πιο ευεργετική δράση.

Σχετικές έρευνες και μελέτες:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26779636/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12424325/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25602702/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11010942/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10680729/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26817504/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26287411/

Συμβάλλει στην καλή υγεία της καρδιάς

Το λυκοπένιο μπορεί επίσης να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης παθήσεων που σχετίζονται με το καρδιαγγειακό, ή ακόμη και πρόωρου θανάτου από καρδιαγγειακές παθήσεις.

Αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή μπορεί να μειώσει τους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακές παθήσεις. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να μειώσει τη βλάβη που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες, τα υψηλά επίπεδα της ολικής και της «κακής» LDL χοληστερόλης. Παράλληλα φαίνεται πως αυξάνει τα επίπεδα της «καλής» HDL χοληστερόλης.

Υψηλά επίπεδα λυκοπενίου στο αίμα μπορεί να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής σε άτομα με μεταβολικό σύνδρομο που κατά κανόνα εμφανίζουν συχνά καρδιαγγειακά νοσήματα.

Σε περίοδο 10 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι άτομα με μεταβολικό σύνδρομο που είχαν τα υψηλότερα επίπεδα λυκοπενίου στο αίμα τους είχαν έως και 39% χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Σε άλλη 10ετή μελέτη, δίαιτες πλούσιες σε λυκοπένιο συνδέθηκαν με 17–26% χαμηλότερο κίνδυνο καρδιοπαθειών. Μια πρόσφατη ανασκόπηση συνδέει επίσης υψηλά επίπεδα λυκοπενίου στο αίμα με 31% χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι προστατευτικές ιδιότητες του λυκοπενίου φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμες για άτομα με χαμηλά επίπεδα αντιοξειδωτικών στο αίμα ή υψηλά επίπεδα οξειδωτικού στρες. Παραδείγματα τέτοιων ατόμων είναι:

• ηλικιωμένοι
• καπνιστές
• διαβητικοί
• καρδιοπαθείς

Σχετικές έρευνες και μελέτες:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16762935/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22965217/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23631493/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27101758/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23317928/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24848940/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25675359/

Άλλα πιθανά οφέλη

Το λυκοπένιο μπορεί επίσης να προσφέρει μια σειρά από άλλα οφέλη για την υγεία. Ακολουθούν  τα πιο σημαντικά ερευνημένα οφέλη :

– Μπορεί να βοηθήσει την όρασή σας: Το λυκοπένιο μπορεί να αποτρέψει ή να καθυστερήσει το σχηματισμό καταρράκτη και να μειώσει τον κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, η οποία αποτελεί κύρια αιτία τύφλωσης σε ηλικιωμένους.

– Μπορεί να μειώσει τον πόνο: Το λυκοπένιο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του νευροπαθητικού πόνου, ενός τύπου πόνου που προκαλείται από βλάβη των νεύρων και των ιστών.

– Μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλό σας: Οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες του λυκοπενίου μπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη των επιληπτικών κρίσεων και της απώλειας μνήμης που παρατηρείται σε ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ.

– Μπορεί να συμβάλει σε ισχυρότερα οστά: Η αντιοξειδωτική δράση του λυκοπενίου μπορεί να επιβραδύνει τον θάνατο των οστικών κυττάρων, να ενισχύσει την αρχιτεκτονική των οστών και να συμβάλει στη διατήρηση των οστών  ώστε να παραμείνουν υγιή και ισχυρά σε γυναίκες στην εμμηνόπαυση.

– Βελτιωμένη γονιμότητα στους άνδρες: Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση 14 χιλιοστογραμμαρίων λυκοπενίου την ημέρα μπορεί να βελτιώσει τη γονιμότητα σε υγιείς νέους άνδρες κατά περίπου 40 τοις εκατό.

Σχετικές έρευνες και μελέτες:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12921892/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3738980/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27197028/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18055235/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26633078/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26453763/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26549245/

Κορυφαίες πηγές τροφίμων

Όλες οι φυσικές τροφές με πλούσιο ροζ έως κόκκινο χρώμα περιέχουν γενικά κάποια ποσότητα λυκοπενίου.

Οι ντομάτες είναι η μεγαλύτερη πηγή στα τρόφιμα. Όσο πιο ώριμη είναι η ντομάτα, τόσο περισσότερο λυκοπένιο περιέχει. Μπορείτε ωστόσο να το βρείτε και σε μια σειρά άλλων τροφίμων.

Ακολουθεί ένας κατάλογος με τα τρόφιμα που περιέχουν το περισσότερο λυκοπένιο ανά 100 γραμμάρια:

• Λιαστές ντομάτες 45,9 mg.
• Τοματοπολτός: 21,8 mg
• Γκουάβα: 5,2 mg
• Καρπούζι: 4,5 mg
• Νωπές ντομάτες: 3,0 mg
• Ντομάτες σε κονσέρβα: 2,7 mg
• Παπάγια: 1,8 mg
• Ροζ γκρέιπφρουτ: 1,1 mg
• Μαγειρεμένες γλυκές κόκκινες πιπεριές: 0,5 mg

Άλλες εξαιρετικές πηγές λυκοπενίου είναι:

• 1 φλιτζάνι σάλτσα ντομάτας σε κονσέρβα: 37 χιλιοστόγραμμα
• 1 φέτα καρπούζι: 13 χιλιοστόγραμμα
• 1 κουταλιά της σούπας τοματοπολτός σε κονσέρβα: 3 χιλιοστόγραμμα
• 1 κουταλιά της σούπας κέτσαπ: 2,5 χιλιοστόγραμμα
• 1 κουταλιά της σούπας σάλτσα: 1,7 χιλιοστόγραμμα

Η έρευνα δείχνει επίσης ότι το λυκοπένιο απορροφάται καλύτερα από το σώμα μας όταν θερμαίνεται και συνδυάζεται με υγιεινά λίπη όπως το ελαιόλαδο ή το λάδι καρύδας.

Προς το παρόν δεν υπάρχει συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη για το λυκοπένιο. Ωστόσο, από τις τρέχουσες μελέτες, οι προσλήψεις μεταξύ 8-21 mg ημερησίως φαίνεται να είναι πιο ευεργετικές.

Σχετική πηγή: https://www.myfooddata.com/articles/high-lycopene-foods.php

Συμπληρώματα λυκοπενίου, παρενέργειες και πιθανοί κίνδυνοι

Το λυκοπένιο μπορείτε επίσης να το πάρετε σε μορφή συμπληρώματος. Ωστόσο, πρέπει να γνωρίζετε πως μπορεί να αλληλεπιδράσει με ορισμένα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των αντιπηκτικών και φαρμάκων που μειώνουν την αρτηριακή πίεση.

Μια μικρή μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι η ημερήσια κατανάλωση 2 mg συμπληρωμάτων λυκοπενίου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ενδεχομένως αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού ή χαμηλού βάρους γέννησης.

Σε κάθε περίπτωση το λυκοπένιο ως θρεπτικό συστατικό θεωρείται γενικά ασφαλές, ειδικά όταν λαμβάνεται μέσω τροφίμων.

Σε μερικές σπάνιες περιπτώσεις, η κατανάλωση πολύ υψηλών ποσοτήτων τροφών πλούσιων σε λυκοπένιο οδήγησε σε αποχρωματισμό του δέρματος, γνωστό ως λυκοπενόδερμα. Βέβαια τόσο υψηλά επίπεδα είναι γενικά δύσκολο να καταναλωθούν αποκλειστικά μέσω της διατροφής.

Σε μια μελέτη, υπήρξε σχετική περίπτωση όπου ένας άνδρας έπινε 34 ουγκιές (2 λίτρα) χυμό ντομάτας καθημερινά για αρκετά χρόνια. Ο αποχρωματισμός του δέρματος μπορεί να αντιστραφεί εκ των υστέρων με μια δίαιτα χωρίς καθόλου λυκοπένιο για μερικές εβδομάδες.

Τα συμπληρώματα λυκοπενίου μπορεί να μην είναι κατάλληλα για έγκυες γυναίκες και για όσους λαμβάνουν ορισμένους τύπους φαρμάκων.

Ενώ η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, δεν υπάρχουν επί του παρόντος γνωστές αρνητικές παρενέργειες που να σχετίζονται με τη λήψη λυκοπενίου. Ωστόσο, τα υψηλά επίπεδα λυκοπενίου μπορεί να μην είναι κατάλληλα για τις εξής ομάδες πληθυσμού:

• Άτομα με χαμηλή αρτηριακή πίεση
• Άτομα με έλκος στομάχου
• Έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες
• Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για καρδιακές παθήσεις, καρκίνο ή δερματικές παθήσεις
• Άτομα που χρησιμοποιούν ορμονοθεραπεία

Σε κάθε περίπτωση καλό θα ήταν να μιλήστε με το γιατρό σας πριν αλλάξετε τη διατροφή σας για να βεβαιωθείτε ότι το λυκοπένιο είναι ασφαλές για εσάς και δεν θα αλληλεπιδράσει με τα φάρμακα που παίρνετε, εάν βρίσκεστε κάτω από φαρμακευτική αγωγή.

Σχετικές έρευνες και μελέτες:
https://medlineplus.gov/druginfo/natural/554.html#Safety
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19527386/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4188219/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7449242/