Πρόπολη και ανοσοποιητικό: 4 πράγματα που πρέπει να γνωρίζεις

Share on Social Media

Όταν οι ιώσεις κυκλοφορούν στο σπίτι, στο σχολείο ή στο γραφείο, είναι λογικό να αναζητάς τρόπους προστασίας. Η πρόπολη βρίσκεται συχνά ανάμεσα στις επιλογές που προτείνονται για την «άμυνα του οργανισμού». Μπορεί όμως να μειώσει τις λοιμώξεις ή να βοηθήσει όταν ήδη έχουν εμφανιστεί τα συμπτώματα;

Υπάρχουν ενδιαφέροντα ανθρώπινα δεδομένα, αλλά δεν τεκμηριώνουν μια γενική υπόσχεση ότι κάθε προϊόν πρόπολης προλαμβάνει τις ιώσεις [1, 2]. Ορισμένες δοκιμές εξετάζουν συγκεκριμένα εκχυλίσματα, άλλες συνδυασμούς συστατικών και άλλες την υποχώρηση συμπτωμάτων σε ανθρώπους που ήδη νοσούν. Αυτές οι διαφορές είναι ουσιαστικές.

Πρόπολη και ανοσοποιητικό: Τι σημαίνει «υποστήριξη της άμυνας»;

Η πρόπολη και συστατικά της έχουν μελετηθεί για επιδράσεις στην ενεργοποίηση κυττάρων του ανοσοποιητικού και στην παραγωγή κυτταροκινών, δηλαδή μορίων που συμμετέχουν στην επικοινωνία μεταξύ κυττάρων. Οι εργαστηριακές και προκλινικές μελέτες δείχνουν ανοσοτροποποιητικές δράσεις, οι οποίες δεν περιγράφονται απλώς ως μια σταθερή αύξηση της άμυνας [3].

Έτσι, η ερώτηση για τον άνθρωπο χρειάζεται να γίνει συγκεκριμένη:

Αρρωσταίνει λιγότερο συχνά;
Τα συμπτώματα διαρκούν λιγότερες ημέρες;
Χρειάζεται λιγότερες ημέρες νοσηλείας;

Η επίδραση σε κύτταρα ή εργαστηριακούς δείκτες αποτελεί χρήσιμη αφετηρία για έρευνα, αλλά δεν απαντά από μόνη της σε αυτά τα πρακτικά ερωτήματα [4].

Πρόληψη ή ανακούφιση συμπτωμάτων;

Η πρόληψη αφορά ανθρώπους πριν εμφανίσουν μια λοίμωξη. Για να αξιολογηθεί, μια μελέτη πρέπει να καταγράφει αν προκύπτουν λιγότερα επεισόδια στη διάρκεια της παρακολούθησης. Η ανακούφιση συμπτωμάτων αφορά ανθρώπους που ήδη έχουν ενοχλήσεις και εξετάζει, για παράδειγμα, πόσο γρήγορα υποχωρεί ο πονόλαιμος.

Υπάρχει και τρίτη κατηγορία: η συμπληρωματική χορήγηση σε ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία για μια διαγνωσμένη νόσο. Ένα θετικό αποτέλεσμα σε αυτή την κατηγορία δεν αποδεικνύει ότι το ίδιο συστατικό είναι κατάλληλο για καθημερινή προληπτική χρήση σε υγιείς ανθρώπους. Πριν αξιολογήσεις έναν ισχυρισμό, δες σε ποια από αυτές τις ερωτήσεις απαντά η μελέτη.

Τι δείχνουν οι μελέτες για την πρόληψη;

Πρόπολη, εχινάκεια και βιταμίνη C

Σε πολυκεντρική, διπλά τυφλή δοκιμή του 2004, 430 παιδιά ηλικίας 1–5 ετών κατανεμήθηκαν σε συγκεκριμένο παρασκεύασμα με εχινάκεια, πρόπολη και βιταμίνη C ή σε εικονικό σκεύασμα.

Η παρέμβαση διήρκεσε 12 εβδομάδες τον χειμώνα. Οι ερευνητές ανέφεραν λιγότερα επεισόδια αναπνευστικών λοιμώξεων και ημέρες πυρετού στην ομάδα του συνδυασμού [5].

Το σημαντικό είναι ότι μελετήθηκε η πλήρης σύνθεση. Δεν υπήρχε ξεχωριστή ομάδα που λάμβανε μόνο πρόπολη, ώστε να απομονωθεί η συμβολή της. Επίσης, μια παλαιότερη παιδιατρική δοκιμή δεν καθορίζει ποιο προϊόν ή ποια δόση είναι κατάλληλα σήμερα για κάθε παιδί [6].

Η ενδεχόμενη χρήση χρειάζεται παιδιατρική καθοδήγηση, χωρίς μεταφορά των ευρημάτων σε οποιοδήποτε άλλο μείγμα.

Πρόπολη και ψευδάργυρος για υποτροπιάζουσες ωτίτιδες

Μια δοκιμή σε 122 παιδιά με ιστορικό υποτροπιάζουσας οξείας μέσης ωτίτιδας εξέτασε συνδυασμό πρόπολης και ψευδαργύρου για τρεις μήνες. Νέο επεισόδιο ωτίτιδας καταγράφηκε στο 50,8% της ομάδας του συνδυασμού και στο 70,5% της ομάδας ελέγχου. Και στις δύο ομάδες εφαρμόστηκαν μέτρα περιορισμού περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου [7].

Οι συγγραφείς δεν ανέφεραν αντίστοιχο όφελος για τις άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις. Άρα, το αποτέλεσμα αφορά συγκεκριμένο πρόβλημα και συνδυασμό.

Δεν δικαιολογεί τη γενική διατύπωση «η πρόπολη προστατεύει τα παιδιά από όλες τις ιώσεις», ούτε αντικαθιστά την παρακολούθηση από παιδίατρο ή ωτορινολαρυγγολόγο [8].

Μπορεί να βοηθήσει όταν έχεις ήδη πονόλαιμο;

Σε μελέτη 122 ενηλίκων με ήπια συμπτώματα λοίμωξης ανώτερου αναπνευστικού εξετάστηκε σπρέι τυποποιημένου εκχυλίσματος πρόπολης τύπου λεύκας. Την τρίτη ημέρα, το 83% της ομάδας πρόπολης είχε υποχώρηση των συμπτωμάτων, ενώ το 72% της ομάδας εικονικού σκευάσματος εξακολουθούσε να έχει τουλάχιστον ένα σύμπτωμα. Την πέμπτη ημέρα είχαν αναρρώσει όλοι [9].

Το εύρημα υποστηρίζει την περαιτέρω εξέταση του συγκεκριμένου σπρέι για ταχύτερη υποχώρηση ήπιων ενοχλήσεων. Δεν δείχνει ότι οι συμμετέχοντες απέφυγαν τη λοίμωξη ή ότι το προϊόν εξουδετέρωσε έναν ιό. Επιπλέον, δεν μπορούμε να μεταφέρουμε το αποτέλεσμα σε μια κάψουλα, σε διαφορετικό εκχύλισμα ή σε πιο σοβαρή λοίμωξη [10].

Γιατί αξίζει να γνωρίζουμε και τα μη θετικά αποτελέσματα;

Μια διπλά τυφλή δοκιμή σε 188 νοσηλευόμενους ενήλικες με COVID-19 εξέτασε συγκεκριμένο εκχύλισμα πράσινης βραζιλιάνικης πρόπολης μαζί με τη συνήθη φροντίδα. Η κύρια έκβαση, δηλαδή η διάρκεια νοσηλείας, δεν βελτιώθηκε στατιστικά σημαντικά. Δεν διαπιστώθηκε σημαντική επίδραση στην ανάγκη χορήγησης οξυγόνου, ενώ καταγράφηκαν λιγότερες δευτερογενείς λοιμώξεις [11].

Το θετικό δευτερεύον εύρημα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν αλλάζει το αποτέλεσμα της κύριας έκβασης. Αυτή η μελέτη δεν αποτελεί οδηγία αυτοθεραπείας της COVID-19. Δείχνει γιατί χρειάζεται να διαβάζουμε ολόκληρη την εικόνα, χωρίς να επιλέγουμε μόνο το αποτέλεσμα που ταιριάζει στις προσδοκίες μας [12].

Τι σημαίνουν αυτά για την επιλογή προϊόντος;

Αν σκέφτεσαι να χρησιμοποιήσεις πρόπολη, ξεκίνα από τον στόχο σου. Θέλεις να συζητήσεις μια επιλογή για ήπιες ενοχλήσεις στον λαιμό ή αναζητάς προληπτική προστασία; Η απάντηση επηρεάζει ποια δεδομένα είναι σχετικά. Η γενική λέξη «άμυνα» δεν αρκεί για να επιλέξεις κατάλληλο προϊόν.

Έλεγξε επίσης αν το εκχύλισμα και η μορφή αντιστοιχούν σε όσα μελετήθηκαν. Μια φόρμουλα με πρόπολη και άλλα συστατικά μπορεί να είναι πρακτική επιλογή, αλλά η κλινική αποτελεσματικότητά της χρειάζεται δική της τεκμηρίωση. Ούτε η ύπαρξη περισσότερων συστατικών ούτε μια υψηλότερη αναγραφόμενη ποσότητα αποδεικνύουν καλύτερη προστασία.

Αν ένας ισχυρισμός συνοδεύεται από μεγάλη ποσοστιαία μείωση λοιμώξεων, αναζήτησε τον αρχικό πληθυσμό και το προϊόν. Ρώτησε αν μετρήθηκαν εργαστηριακά επιβεβαιωμένες λοιμώξεις ή συμπτώματα, πόσο διήρκεσε η παρακολούθηση και τι έλαβε η ομάδα ελέγχου. Ένα εντυπωσιακό ποσοστό χωρίς αυτές τις πληροφορίες δεν σε βοηθά να εκτιμήσεις το προσωπικό σου πιθανό όφελος.

Πώς προστατεύεσαι πρακτικά από τις αναπνευστικές λοιμώξεις;

Η πρόληψη περιλαμβάνει μέτρα με άμεση εφαρμογή: καλό αερισμό στους εσωτερικούς χώρους, υγιεινή χεριών, κάλυψη βήχα και φτερνίσματος και αποφυγή στενής επαφής με άλλους όταν είσαι άρρωστος.

Ο εμβολιασμός, όπου ενδείκνυται με βάση τις ισχύουσες συστάσεις και το ιστορικό σου, αποτελεί επίσης βασικό μέρος της προστασίας. Ένα συμπλήρωμα δεν υποκαθιστά αυτά τα μέτρα [13].

Αν οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα συχνές, σοβαρές ή παρατεταμένες, περιέγραψε το μοτίβο στον γιατρό σου αντί να αυξάνεις διαδοχικά τα συμπληρώματα. Κράτησε σημειώσεις για τη διάρκεια, τη διάγνωση και την αγωγή κάθε επεισοδίου. Έτσι, η συζήτηση θα βασιστεί σε συγκεκριμένα στοιχεία και θα εξεταστεί αν χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση.

Ασφάλεια και συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή

Η πρόπολη μπορεί να προκαλέσει αλλεργική δερματίτιδα. Αν έχεις γνωστή αλλεργία, απόφυγέ την. Νέο εξάνθημα ή ερεθισμός μετά τη χρήση χρειάζεται διακοπή και αξιολόγηση, χωρίς επαναλαμβανόμενες δοκιμές για να «συνηθίσει» ο οργανισμός [14].

Πονόλαιμος με δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης ή γρήγορη επιδείνωση απαιτεί επείγουσα αξιολόγηση. Αν ο πονόλαιμος δεν βελτιώνεται μέσα σε μία εβδομάδα ή επανέρχεται συχνά, ζήτησε ιατρική συμβουλή. Ένα σπρέι δεν πρέπει να καθυστερεί την απαραίτητη φροντίδα [15].

Συχνές ερωτήσεις

Να ξεκινήσω πρόπολη μόλις νιώσω ότι αρρωσταίνω; Πρώτα ξεκαθάρισε ποια συμπτώματα έχεις και αν το προϊόν είναι κατάλληλο για εσένα. Η φράση «νιώθω ότι αρρωσταίνω» μπορεί να περιγράφει διαφορετικές καταστάσεις. Η μελέτη του σπρέι αφορά ήπιες ενοχλήσεις σε συγκεκριμένους ενήλικες και δεν θεμελιώνει οδηγία για κάθε αρχόμενο σύμπτωμα [16]. Αν έχεις παράγοντες κινδύνου ή επιδείνωση, προτεραιότητα έχει η έγκαιρη συμβουλή από επαγγελματία υγείας.

Μπορώ να χρησιμοποιώ μαζί κάψουλες και σπρέι; Μην θεωρείς ότι οι δύο μορφές πρέπει να συνδυάζονται για μεγαλύτερη προστασία. Έλεγξε τις οδηγίες και την πλήρη σύνθεση των προϊόντων με φαρμακοποιό. Το να προσθέσεις δεύτερο προϊόν δεν σημαίνει ότι αναπαράγεις ένα μελετημένο πρωτόκολλο. Χρειάζεται συγκεκριμένος λόγος χρήσης και σαφής εικόνα του τι λαμβάνεις συνολικά.

Πώς θα καταλάβω αν με βοήθησε; Μια περίοδος χωρίς κρυολόγημα δεν αποδεικνύει από μόνη της αποτελεσματικότητα. Μπορεί να άλλαξε η έκθεσή σου, η εποχή ή η επαφή σου με άλλους ανθρώπους. Οι συγκριτικές μελέτες είναι απαραίτητες ακριβώς επειδή η προσωπική εμπειρία, παρότι χρήσιμη, δεν απομονώνει αυτές τις επιδράσεις.